Uromastyx

   Doornstaartagamen
Uiterlijk:


Doornstaartagamen oftewel
uromastyx worden over het algemeen
tussen de 25 en 50 cm lengte.
Een uitzondering in dit verhaal is
de Egyptische doornstaartagaam (Uromastyx aegyptia), deze agaam kan een lengte van wel 80 cm behalen.
Doornstaartagamen hebben hun naam te danken aan hun stekelige en puntige staart.
Verder zijn de dieren erg populair aan het worden door het schitterende

kleurenspectrum
dat bij de verschillende soorten is waar te nemen.
Neem dan ook nog de wat suffe uitdrukking op hun kop en je hebt een garantie voor succes.
Wat mensen verder aantrekt om een doornstaartagaam te kopen is de vriendelijke natuur die de dieren hebben.
Met wat moeite kun je de dieren uit de hand leren eten (wat meer moeite als bij baardagamen).
Er zijn veel soorten doornstaartagamen(uromastyx),
ik zal de drie hoofdgroepen bespreken welke T. Wilms ook onderscheid in zijn boek bespreekt.
Naast deze hoofdgroepen zijn er nog twee aparte soorten namelijk de doornstaartagaam uit Somalie en uit Oman,
echter deze worden naar mijn inzicht bijna niet gehouden en zullen dus ook niet besproken worden.

De Uromastyx acanthinura familie:
Tot deze familie behoren de volgende soorten: de Noord-Afrikaanse doornstaartagaam(Uromastyx acanthinura), de Zuid-saharische doornstaartagaam (Uromastyx dispar), de Geyri doornstaartagaam(Uromastyx geyri) en de Schmidt doornstaartagaam (Uromastyx alfredschmidti). Van deze doornstaartagamen zullen we de meest gehouden soorten bespreken namelijk: de Uromastyx acanthinura, de Uromastyx dispar maliensis en de Uromastyx geyri.


De Uromastyx acanthinura nigrivitis komt in verschillende kleurslagen voor, van fel groen tot rood tot bruin. De dieren komen met name in Marroco en buurlanden voor. Over het algemeen(bij alle uromastyx) is het mannetjes veel feller gekleurd dan het vrouwtje. De dieren worden zo rond de 40 cm groot en hebben dan een vrij brede en lange doornige staart. Verder hebben doornstaarten van deze soort 10-16 femoraal poriën en 16-20 staartschakels.

De Uromastyx dispar maliensis heeft twee kleuren van bruin-zwart tot geel-zwart. De dieren komen in Mali en buurlanden voor. De dieren worden zo'n 38 cm groot en hebben een wat bredere kortere staart dan de uromastyx acanthinura. Verder hebben deze doornstaarten
11-17 femoraal poriën en 16-20 staartschakels.

De Uromastyx geyri komt in een tweetal kleuren combinaties voor: rood-zwart en geel-zwart. De dieren komen in Niger en omstreken voor. De dieren worden zo rond de 37 cm groot en hebben een wat langere en slankere doornstaart met langere stekels dan hun andere twee familiegenoten. Verder hebben deze doornstaarten 13-20 femoraal porien en 20-23 staartschakels.

De Uromastyx aegyptia familie:
Tot deze familie behoren de Egyptische doornstaartagaam (Uromastyx aegyptia), de Leptiense doornstaartagaam (Uromastyx leptieni) de West-Saharische doornstaartagaam (Uromastyx occidentalis), de Iranische doornstartagaam (Uromastyx asmussi), de Indische doornstaartagaam (Uromastyx hardwicki) en de Irakese doornstaartagaam
(Uromastyx loricata).
De Uromastyx aegyptia komt in een aantal kleurslagen voor: bruin tot grijs. Deze dieren zijn de minst gekleurde van alle Uromastyx echter zij maken dit goed door hun grote formaat namelijk een gemiddelde lengte van 75 cm. Deze Uromastyx-soort komt voor in Egypte en buurlanden. De doornstaart van deze uromastyx soort is vrij gemiddeld van vorm. Deze doornstaartagamen hebben 14-20 femoraal porien en 20-23 staartschakels.

De Uromastyx hardwicki komt in verschillende kleurslagen voor: geelbruin met dondere vlekken. De Indische doornstaartagaam wordt gemiddeld zo'n 40 cm. Deze Uromastyx komt voor in Noord-West-India en Pakistan. De doornstaart is bij deze soorten erg glad en heeft bijna geen doorn vorming. Deze doornstaartagamen hebben 12-19 femoraal poriën en 29-36 staartschakels.

De Uromastyx ocellata familie:
Tot deze familie behoren: de ge-occeleerde doornstaartagamen (Uromastyx ocellata), de Macfadyen doornstaartagaam, (Uromastyx macfadyeni), de bonte doornstaartagaam (Uromastyx Ornata) en de Jemense doonstaartagaam (Uromastyx benti). Van deze soorten worden alleen de Uromastyx ocellata en de Uromastyx ornata besproken omdat deze het meeste worden gehouden.
De Uromastyx ocellata komt in verschillende kleurslagen voor, meestal is de onderkleur zwart tot donker groen met hierop een formatie van witte rondjes met rode tinten. Deze doornstaartagaam wordt zo'n 28 cm groot. De Uromastyx ocellata komt voor in Sudan en omringende landen. De doornstaart is erg smal en in verhouding lang. Deze doornstaartagamen hebben 12-17 femoraal poriën en 22-29 staartschakels.
De Uromastyx ornata ornata komt in verschillende kleurslagen voor, meestal is de onderkleur blauw tot groen met een formatie van gele vlekken en rode of groene tinten. Deze doornstaartagaam wordt zo'n 37 cm groot. De bonte doornstaartagaam komt voor in Saudi-Arabië en omstreken. De doornstaart is licht afgevlakt en heeft geen grote stekels. Deze Uromastyx hebben 7-14 femoraal poriën en 20-23 staartschakels.


Leefomgeving:
Doornstaarten komen allen van het Afrikaanse en Aziatische continent. Doornstaartagamen leven in zandwoestijnen, rotswoestijnen en gebergtes, hierop dient het terrarium aangepast te zijn. Voor meer hierover zie " huisvesting". Verder leven Uromastyx in diepe woonholen hoe dit kan worden gesimuleerd is tevens te zien bij "huisvesting". Nog meer als bij baardagamen schommelen de tempraturen in het natuurlijke habitat van de doornstaartagamen, tempratuurverschillen van 's middags 55 graden celcius en 's nachts rond het vriespunt. Doornstaarten zijn echte warmteminners en kunnen moeilijk te warm worden gehouden.

Geliefde dieren:
Doornstaartagamen zijn erg in opmars op het moment. In het verleden werden de meeste doornstaartagamen geïmporteerd en daarom waren ze erg zwak en gingen ze snel dood. Hedendaags wordt er op kleine schaal gekweekt met uromastyx en deze dieren blijken erg sterk te zijn. Doornstaarten zijn daarom ook steeds meer beginnersdieren aan het worden, echter is het hierbij wel nodig dat nieuwe eigenaars zich van voldoende informatie voorzien. Verder zijn de dieren redelijk "tam" te krijgen, na een tijd bij de nieuwe eigenaar zullen de dieren minder schuw worden en met wat moeite zelfs uit de hand voedseldieren eten. Menig terrariumliefhebber zal uromastyx als een aantrekkelijke diersoort zien omdat de dieren een erg fraaie kleur hebben over het algemeen.
Huisvesting
Voor de ondersoorten met een gemiddelde lengte t/m +/-40cm is een verblijf van 100 x 80cm minimaal. Als uiterste is voor U. aegyptia een minimale oppervlakte van 200 x 100cm nodig. Vooral de diepte van de bak lijken de dieren erg prettig te vinden. Uromastyx zijn stressgevoelig. Door een behoorlijke diepte in het verblijf te creeren hebben de dieren het idee dat ze van het "gevaar" (lees: de ruiten) weg kunnen vluchten.
De hoogte van de bak is voor Uromastyx minder van belang. De dieren leven voornamelijk op de bodem. Een hoogte van 60cm is in de meeste gevallen voldoende.
Gezien het feit dat doornstaartagamen tamelijk actieve dieren zijn is het van belang dat het terrarium waarin men ze wil houden ruim is.
Door bijvoorbeeld de achterwand beklimbaar te maken en/of door het aanbrengen van een of meerdere plateaus kan het leefoppervlak groter gemaakt worden.
Een achterwand kan vrij eenvoudig geconstrueerd worden met piepschuim of purschuim dat ingesmeerd/overgoten wordt met bijv. tegellijm.
Als bodemsubstraat voor een doornstaartagamenterrarium kan, goed gedroogd, speelzand gebruikt worden.
Echter, een bak vol zand is niet voldoende.
Het verdient de voorkeur om wat flinke objecten als rotsen en stronken op de bodem van het verblijf te plaatsen. Deze objecten kunnen als schuilplaats dienen. Daarnaast zullen de objecten het zicht door de bak beperken zodat dieren zich enigszins kunnen terugtrekken van andere dieren in de bak.
Maak met de stenen en/of stronken een soort muurtjes en holen.
Let wel op dat alles goed verankerd is want doornstaartagamen zijn sterke dieren met een gezonde dosis sloopzucht. Hou er bij de inrichting rekening mee dat er voor elk aanwezig dier een schuilplaats gecreëerd wordt.
Meerdere exemplaren gebruiken soms dezelfde schuilplaats, dus zorg er dan voor dat deze groot genoeg is.
Schuilplaatsen kunnen o.a. gemaakt worden van stukken kunststof buis welke ingegraven worden, gestapelde stenen (pas op voor instortgevaar), grote stronken, maar ook een onder het terrarium aangebrachte schuilkist/lade behoort tot de mogelijkheden. Belangrijk is dat elke schuilplaats voor de verzorger bereikbaar en controleerbaar is.
De temperatuur mag vooral 's zomers behoorlijk oplopen.! Onder de warmtelampen moet de temperatuur oplopen van 55°C tot maximaal 65°C. Een goed heet "zonpunt" is zeer belangrijk voor de algehele gezondheid van Uromastyx. 's Winters mag de temperatuur in het verblijf zakken tot rond de 15°C.
Uromatyx zijn zonminnende hagedissen. Het is daarom zeer belangrijk om naast de warmtelampen voldoende verlichting aan te brengen. De verlichting kan bestaan uit (true-light)TL-lampen die een hoge lichtintensiteit opleveren.
Naast voldoende verlichting en verwarming is het zeer aan te bevelen om Uromastyx voldoende UVB straling te bieden. In grotere verblijven kan voor de Osram Ultravitalux of Megaray lampen worden gekozen. In kleinere verblijven van bijvoorbeeld nakweek kan een UVB spaarlamp van Arcadia worden geplaatst. voor meer informatie over UV(B) straling.Het mag voor zich spreken dat de luchtvochtigheid in een terrarium voor deze hagedissen meestal laag is. Dit hangt uiteraard van de soort die er in leeft. Hoe dan ook, een of twee keer per week wat water sproeien in het terrarium kan geen kwaad. Tijdens de vervelling kan dit zelfs wenselijk zijn.
Een van de schuilplaatsen kan ook licht-vochtig gehouden worden, zodat de dieren, wanneer ze daar behoefte aan hebben, zich daar kunnen terugtrekken. In de natuur brengen doornstaartagamen meer dan de helft van de tijd door in (zelfgegraven) holen. Hierin is de lucht en de grond in het algemeen licht-vochtig.
Ik zou doornstaartagamen ook altijd uv-verlichting aanbieden omdat de dieren veel behoefte hebben aan zonlicht. Di is nodig voor het laten ontwikkelen van een goede botstructuur maar ook voor het aanmaken van vitamine d3. Daarbij heb ik het gevoel dat de dieren een stuk energieker en mooier zijn dan wanneer ze de beschikking hebben over uv-licht. Een ander belangrijk punt bij de verlichting is dat de dieren warm genoeg moeten worden gehuisvest. Dit nodig om het functioneren van de dieren goed te laten verlopen. Ze worden er actief door en het verteringsproces wordt er door gestart. Onder de zonneplekken(waar de lampen op schijnen) mag de tempratuur hoog oplopen tot wel 60 graden celsius. Daarentegen moeten de dieren ook de beschikking hebben over koelere plekken en deze plekken moeten hoog in de 20 graden zijn of laag in de 30 graden.

Verder zou ik als bodemsubstraat gebruik maken van leemzand omdat de dieren hier in kunnen graven en hun woonholen kunnen bouwen. Andere soorten bodemsubstraat hebben deze eigenschap niet en daardoor ontzeg je de dieren een belangrijke mogelijkheid om gebruik te maken van hun omgeving. Je kunt deze woonholen ook zelf maken, door een stuk kurk of steen op een bepaalde manier in de bak te plaatsen zodat de dieren hieronder kunnen gaan liggen, let echter wel op dat deze constructie niet instort zodat de dieren klem kunnen komen te zitten. Wanneer je de holen zelf maakt kun je als bodemsubstraat ook speelzand of zelf beukensnippers gebruiken. Verder kun je de bak aankleden met de nodige kunstplanten, hout en stenen. Echte planten zijn wellicht geen goed idee omdat de dieren deze kunnen vernielen of opeten. Een waterbak is voor de dieren niet nodig omdat deze bijna nooit drinken. Ze onttrekken het meeste vocht uit het plantaardige voedsel wat ze krijgen. Doornstaarten tot een half jaar drinken soms wel sproeiwater maar dit deden ze bij mij na een paar maanden al niet meer. Geef volwassen doornstaarten en keer per maand de kans om te drinken uit een waterbak.

Geslachtsonderscheid:

Het geslacht van uromastyx is heel erg moeilijk te bepalen, zowel bij jonge dieren als volwassen
dieren. Zelfs de experts hebben het er soms nog moeilijk mee. Alleen in de paringstijd is het eigenlijk echt heel goed te zien. Dan zijn de femoraalporien bij de mannen heel duidelijk te zien.
Ze groeien namelijk uit tot kleine vettige steeltjes. Hieronder zie je links de porien van onze man in de paartijd en rechts zie je het vrouwtje. Het verschil is duidelijk te zien.

Er zijn nog een aantal minder duidelijke geslachtskenmerken. Allereerst zijn mannetjes vaak feller gekleurd dan vrouwtjes. Verder hebben mannen in verhouding tot het lichaam een bredere kop en een zwaardere bouw. Maar zoals gezegd blijft het vrij moeilijk om het geslacht te onderscheiden bij uromastyx.

Paringsgedrag:

Ook doornstaartagamen krijgen pas last van paringsgedrag na hun winterrust. Deze rust duurt bij doornstaartagamen maar liefst 2 tot 3 maanden. Om naar deze rust op te bouwen zul je geleidelijk aan minder licht en warmte moeten aanbieden. Ook de koude nachten die tijdens de winter in Nederland duidelijk merkbaar zijn helpen de dieren om in deze rustfase te komen. Wanneer je tegen de lente weer meer licht en warmte gaat aanbieden zul je zien dat ook uromastyx mannetjes interessant paargedrag vertonen.
Wanneer het mannetje de vrouw benaderd zal hij wild met zijn kop gaan knikken en begint hij zichzelf als het ware op te drukken. Het lijkt een beetje alsof hij 'push ups' doet.

Nadat de mannetjes een aantal keren geknikt hebben naar het vrouwtje zal hij in de meeste gevallen met zijn kop tegen het vrouwtje aan gaan duwen. Waarna hij overgaat tot het snel draaien van rondjes. Dit doet hij op verschillende plaatsen, soms zelfs over het vrouwtje heen. Hierbij zet hij een witte vloeistof af op haar rug om zijn geur na te laten meen ik. Hij zet deze vloeistof ook af op andere plekken in het terrarium.
Nadat het mannetje dit een aantal keren heeft herhaald over een periode van een aantal weken zal hij overgaan tot een typische hagedissenparing. Waarbij hij zich vastbijt in de hals of in de flank van het vrouwtje en overgaat tot copulatie. Wanneer het vrouwtje niet wil paren gaat zij op haar rug liggen.

VOEDSEL:
Wat eten ze ?
Het grootste deel van het natuurlijke voedsel van de doornstaartagame bestaat uit plantaardig materiaal en een klein gedeelte bestaat uit dierlijk materiaal. Bij jonge dieren ligt de hoeveelheid dierlijke kost wat hoger.
Bij onderzochte populaties werden zo´n zeventig verschillende plantensoorten gevonden die als voedsel dienden.
Het grootste deel hiervan bestond uit soorten uit de volgende plantenfamilies:
- Asterácae (Samengesteldbloemigen)
- Apiáceae (Schermbloemigen)
- Poáceae (Grassen).

Het plantaardige voedsel bestaat uit zaden, bloemen, jonge spruiten, knoppen en bladeren.
Als dierlijk voedsel vond men vnl. kevers en sprinkhanen. Droogvoer van planten vinden ze ook heel lekker.
Bloemmen klaver en koolzaad zijn ze ook heel erg zot op. goliwoog vinden ze ook lekker

Tevens werd er zand en kleine steentjes in de faeces aangetroffen. Het zand zal wel onbedoeld met het voedsel naar binnen gaan en de steentjes dienen vermoedelijk als hulpmiddel om de plantaardige kost fijn te malen in de maag.

In gevangenschap kan het voedsel bestaan uit diverse soorten groente en fruit, zoals andijvie, ijsbergsla, koolsoorten, tomaat, appel en peen aangevuld met vitaminen-, mineralen-, en kalkpreparaten zoals Carmix, Sporavit of Gistocal en Calciumlactaat.

Drie maal in de week voederen is voldoende. Jonge dieren dienen iedere dag gevoerd te worden.
Sporadisch dient dierlijk voedsel in de vorm van bij voorkeur sprink-hanen maar anders krekels of wasmotten nestmuizen en kakkerlakken  moriowormen lusten ze ook(wederom bestrooit met vitaminen-, mineralen- en kalkpreparaten) te worden verstrekt. Jonge dieren mogen wat vaker dierlijk voedsel hebben. In het drinkwater dient kalk in de vorm van calciumlactaat (melkzure kalk) te worden opgelost. Het drinkwater moet elke dag worden ververst

De hantering
De ene zegt dat ze min zo mogelijk moeten hanteerd worden omdat het stres gevoelige dieren zijn.
Ik laat ze gewoon doen hanteer ze alleen als het moet vind het al prachtig om na ze te zien